ภาษีมรดก คืออะไร? ทรัพย์สินที่ต้องวางแผนก่อนได้รับ พร้อมวิธีคำนวณ

ภาษีมรดก หรือภาษีการรับมรดก คือภาษีทางตรงชนิดหนึ่งที่รัฐจัดเก็บจากผู้ได้รับทรัพย์สินจากการสืบมรดก เช่น ที่ดิน บ้าน อาคาร เงินฝาก หลักทรัพย์ หรือทรัพย์สินทางการเงินอื่น ๆ แต่ภาษีจะเกิดขึ้นก็ต่อเมื่อ มูลค่ามรดกสุทธิรวมเกิน 100 ล้านบาท เท่านั้น

หากพูดให้เข้าใจง่าย ๆ ก็คือ หากได้รับมรดกมูลค่ารวมไม่ถึง 100 ล้านบาท จากเจ้ามรดกรายเดียวกัน ไม่ต้องเสียภาษีมรดก

ทรัพย์สินประเภทใดบ้างที่อยู่ในข่ายภาษีมรดก

เมื่อได้รับมรดก ก่อนอื่นต้องประเมินว่ามรดกอยู่ในเกณฑ์เสียภาษีหรือไม่ สิ่งสำคัญคือการรู้ว่า ทรัพย์สินประเภทใดบ้างที่ต้องนับรวมเป็นกองมรดก เพราะมูลค่ามรดกไม่ได้อยู่แค่ในรูปของเงินสดหรืออสังหาริมทรัพย์เท่านั้น

ภาษีมรดกไม่ใช่แนวคิดใหม่ ซึ่งในหลายประเทศใช้ภาษีลักษณะนี้มาเป็นเวลานาน โดยมีเป้าหมายหลักเพื่อดูแลความสมดุลด้านความมั่งคั่งและสร้างรายได้ให้รัฐในบางส่วน

สำหรับประเทศไทย เริ่มมีผลบังคับใช้ตาม พระราชบัญญัติภาษีการรับมรดก พ.ศ. 2558 และเริ่มใช้จริงเมื่อวันที่ 1 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2559 โดยมีกรมสรรพากรเป็นหน่วยงานหลักในการจัดเก็บภาษีนี้

การจะต้องเสียภาษีมรดกหรือไม่นั้น ไม่ได้ดูเพียงว่ามูลค่าทรัพย์สินเท่าไหร่ แต่ต้องพิจารณาร่วมกันหลายเรื่อง ได้แก่ มูลค่ามรดก ฐานะของผู้รับมรดก และ ความสัมพันธ์กับเจ้ามรดก

เงื่อนไขด้านมูลค่ามรดก

• มูลค่ามรดกสุทธิรวมที่ได้รับจากเจ้ามรดกรายเดียวกันต้อง เกิน 100 ล้านบาท
• การคำนวณจะพิจารณาต่อเจ้ามรดกแต่ละราย ไม่ได้นำมูลค่าจากหลายคนมารวมกัน

เงื่อนไขด้านสถานะของผู้รับมรดก

• บุคคลธรรมดาสัญชาติไทย
• ชาวต่างชาติที่มีถิ่นที่อยู่ถาวรในประเทศไทย
• นิติบุคคลที่จดทะเบียนในประเทศไทย

อัตราภาษีตามความสัมพันธ์

ตัวอย่างที่ 1: ลูกได้รับมรดกจากพ่อ มูลค่า 150 ล้านบาท

ในกรณีนี้ ส่วนที่เกินเกณฑ์ 100 ล้านบาท คือ 50 ล้านบาท และเมื่อลูกถือเป็นผู้สืบสันดาน จึงเสียภาษีในอัตรา 5% เท่ากับภาษีที่ต้องชำระ 2.5 ล้านบาท

ตัวอย่างที่ 2: บุคคลทั่วไปได้รับมรดก 200 ล้านบาท

ส่วนที่เกินเกณฑ์คือ 100 ล้านบาท และเมื่อผู้รับไม่ใช่บุพการีหรือผู้สืบสันดาน จะเสียภาษีในอัตรา 10% ทำให้ภาษีที่ต้องชำระเท่ากับ 10 ล้านบาท

ตัวอย่างที่ 3: ได้รับมรดกจากคนละราย

หากได้รับมรดกจากพ่อ 80 ล้านบาท และจากแม่ 60 ล้านบาท แม้มูลค่ารวมกันจะเกิน 100 ล้านบาท แต่เมื่อกฎหมายพิจารณาแยกต่อเจ้ามรดกแต่ละราย มรดกทั้งสองส่วนจึงยังไม่ถึงเกณฑ์เสียภาษีมรดก

การวางแผนมรดกที่ดีไม่ได้มีเป้าหมายเพียงเพื่อลดภาระภาษี แต่ยังช่วยให้การส่งต่อทรัพย์สินเป็นไปอย่างราบรื่น ลดข้อขัดแย้งในครอบครัว

แนวทางวางแผนมรดกและภาษีที่นิยมใช้

• Gift Planning การวางแผนโอนทรัพย์ในช่วงที่เจ้าของทรัพย์ยังมีชีวิต โดยต้องทำอย่างเหมาะสมและอยู่ในกรอบกฎหมาย
• ประกันชีวิตแบบส่งต่อความคุ้มครอง ช่วยจัดสรรทรัพย์สินบางส่วนได้ โดยไม่เข้าเงื่อนไขของการเสียภาษีมรดก
• การถือครองทรัพย์สินร่วมกับคู่สมรส สิทธิยกเว้นตามกฎหมาย
• การทำพินัยกรรมที่ถูกต้อง ช่วยลดความเข้าใจผิดทั้งเรื่องทรัพย์ เรื่องเวลา ทำให้ผู้รับมรดก สามารถเตรียมตัวได้อย่างทันท่วงที
• การปรึกษาผู้เชี่ยวชาญ เช่น ทนายความ นักวางแผนการเงิน หรือผู้เชี่ยวชาญด้านภาษี เป็นอีกทางเลือกที่คุ้มค่า เพื่อลดความเสี่ยงจากความไม่เข้าใจของทั้งผู้ให้และผู้รับมรดก

Checklist การวางแผนมรดกเบื้องต้น

• ประเมินมูลค่าทรัพย์สินทั้งหมดให้ครบ
• ทำพินัยกรรมให้ถูกต้องตามกฎหมาย
• ทบทวนโครงสร้างการถือครองทรัพย์สินในครอบครัว
• พิจารณาแนวทาง Gift Planning หรือเครื่องมือทางการเงินที่เหมาะสม
• ปรึกษาผู้เชี่ยวชาญก่อนดำเนินการ
• ทบทวนแผนทุก 3–5 ปี หรือเมื่อมีการเปลี่ยนแปลงสำคัญในชีวิต

ภาษีมรดกในประเทศไทยถูกออกแบบมาให้มีผลกับทรัพย์สินมูลค่าสูง จึงอาจไม่ใช่เรื่องที่กระทบกับทุกครอบครัวโดยตรง แต่สำหรับผู้ที่มีทรัพย์สินจำนวนมาก หรือเริ่มมองการวางแผนส่งต่อทรัพย์สินอย่างจริงจัง หากเข้าใจเรื่องนี้ตั้งแต่ต้น จะช่วยลดความผิดพลาดในการตัดสินใจ และทำให้ผู้รับมรดกเตรียมตัวได้รอบคอบมากขึ้น

หลักสำคัญที่ควรจำไว้คือ รู้มูลค่าทรัพย์สินให้ชัด, เข้าใจเกณฑ์ทางกฎหมายให้ถูกต้อง, และ วางแผนล่วงหน้าอย่างรอบคอบ เพราะการจัดการมรดกที่ดี ไม่ได้ช่วยเพียงเรื่องภาษี แต่ยังช่วยให้การส่งต่อทรัพย์สินเป็นไปอย่างสบายใจสำหรับทุกคนในครอบครัว

คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับการวางแผนมรดก